Jak wybrać
odpowiednią glinę
Wybór odpowiedniej gliny może całkowicie zmienić wygląd, wrażenie dotykowe i właściwości gotowego wyrobu ceramicznego. Niektóre gliny idealnie nadają się do tworzenia dużych rzeźb, inne doskonale sprawdzają się przy produkcji naczyń użytkowych, a jeszcze inne wybiera się głównie ze względu na piękny charakter ich powierzchni pod szkliwem.
W tym wpisie omawiamy:
- główne rodzaje mas ceramicznych
- temperatury wypalania i współczynniki absorpcji
- dlaczego niektóre gliny nadają się do produkcji zastawy stołowej, a inne nie
- różnicę między glinami o wysokiej zawartości szamotu a glinami gładkimi
W ofercie 1240.design znajdziesz przede wszystkim wysokotopliwe masy ceramiczne oraz porcelanę, ponieważ są to najbardziej wszechstronne i trwałe materiały do produkcji współczesnej ceramiki oraz wyrobów użytkowych.
Szybkie porównanie
Rodzaj masy
Temperatura wypału
Nasiąkliwość
Zastosowanie
Charakterystyka
Masy niskotopliwe
950–1150°C
~3–15%
Ceramika dekoracyjna, doniczki, dla początkujących
Porowata powierzchnia, może nasiąkać wodą, uwydatnia jasne kolory szkliwa
1200–1300°C
~0–3%
Kubki, miski, zastawa stołowa, ceramika artystyczna
Trwała, wszechstronna, zeszklona powierzchnia
1220–1300°C
~0–0.5%
Elegancka zastawa stołowa, delikatna ceramika
Gładka, elegancka, półprzezroczysta
Dlaczego nasiąkliwość ma znaczenie
Jedną z największych różnic między poszczególnymi rodzajami mas ceramicznych jest to, ile wody wchłaniają po wypaleniu. Jest to ściśle związane z stopniem zeszklenia gliny w piecu.
Podczas wypalania cząsteczki gliny stopniowo zaczynają się topić i łączyć ze sobą. Im bardziej zszklona jest masa, tym staje się gęstsza i mniej porowata. Mniej zszklona glina zawiera więcej drobnych otwartych porów, które mogą wchłaniać wodę.
W przypadku naczyń użytkowych — zwłaszcza kubków, filiżanek i talerzy — idealny wskaźnik nasiąkliwości wynosi zazwyczaj poniżej 1,5%. Niska nasiąkliwość sprawia, że ceramika jest gęstsza, bardziej higieniczna i trwalsza. Zmniejsza to również ryzyko powolnego wnikania wilgoci w miarę upływu czasu.
Niska czy wysoka
zawartość szamotu
Szamot to wstępnie wypalony i rozdrobniony materiał ceramiczny, dodawany z powrotem do mas ceramicznych w postaci cząstek o różnej wielkości. W glinie ma postać drobnych ziarenek lub plamek. Ilość i wielkość szamotu mają ogromny wpływ na właściwości gliny.
Szamot można również dodawać do gliny ręcznie, aby dostosować zarówno właściwości użytkowe, jak i wygląd masy ceramicznej.
Zastosowanie szamotu w kontrastowym kolorze (np. kolorowego szamotu z serii „Flecks + Specks”) pozwala uzyskać po wypaleniu piękne powierzchnie z plamkami lub o ciekawej fakturze. W zależności od wielkości i koloru cząstek efekt ten może wahać się od subtelnych, naturalnych plamek po wyraziste powierzchnie przypominające lastryko.
Wybór odpowiedniej zawartości szamotu
Zawartość i rozmiar
Tekstura i wrażenia dotykowe
Zalety
Wady
Zastosowanie
Wysoka
Ponad 25%
Rozmiar: 0,5–2 mm
Gruboziarnista, piaszczysta, o wyrazistej fakturze
Doskonała wytrzymałość konstrukcyjna, ogranicza powstawanie pęknięć i wypaczeń, dobrze zachowuje kształt nawet w przypadku dużych form
Bardziej szorstka dla dłoni, mniej odpowiednia do precyzyjnych detali lub bardzo gładkich powierzchni
Duże rzeźby, do ręcznego formowania (również z płata), ceramika ogrodowa
Niska/średnia
Od 0 do 25%
Rozmiar do 0,5 mm
Gładka, z delikatną fakturą
Dobra równowaga między łatwością obróbki a stabilnością; glina ta jest łatwiejsza w formowaniu niż glina o dużej zawartości grogu
Nieco mniej stabilna niż glina z wysoką zawartością szamotu, szczególnie w przypadku bardzo dużych wyrobów
Ceramika użytkowa, toczenie na kole garncarskim, średniej wielkości wyroby, do codziennego użytku w pracowni
Brak
Jedwabista, gładka, wyrafinowana
Doskonała do wykańczania drobnych szczegółów, płynnego przycinania, uzyskiwania gładkich powierzchni; przyjemneaw pracy na kole garncarskim
Bardziej podatna na wypaczanie się i pękanie, mniej stabilna przy większych formach, bardziej wrażliwa podczas suszenia
Toczenie na kole garncarskim, delikatna ceramika dekoracyjna, gładka zastawa stołowa
Uwaga: im większy przedmiot, tym bardziej przydatny staje się szamot. Gładkie gliny idealnie nadają się do wykonywania drobnych detali i uzyskiwania wyrafinowanych powierzchni, natomiast gliny z dodatkiem szamotu zapewniają wytrzymałość i stabilność większych dzieł.
Łączenie
różnych glin
Łączenie różnych rodzajów gliny pozwala uzyskać piękne efekty wizualne i otwiera wiele możliwości twórczych — ale wiąże się też z jednym z bardziej technicznych aspektów ceramiki: kompatybilnością.
Wielu ceramików zakłada, że jeśli dwie gliny mają tę samą temperaturę wypalania, można je bez obaw łączyć. Niestety nie zawsze tak jest. Nawet jeśli obie gliny mają tę samą temperaturę spieku, mogą się zachowywać zupełnie inaczej podczas wypalania i stygnięcia.
Współczynnik rozszerzalności cieplnej (CTE)
Współczynnik rozszerzalności cieplnej, często określany skrótem CTE, określa, w jakim stopniu materiał rozszerza się pod wpływem ogrzewania i kurczy się podczas ochładzania. Jeśli dwa połączone rodzaje gliny kurczą się i rozszerzają w znacznie różnym tempie, wewnątrz wyrobu ceramicznego narasta naprężenie wewnętrzne.
Może to prowadzić do pękania, rozwarstwiania się w miejscach połączeń oraz powstania naprężeń na tyle silnych, że mogą zniszczyć wyrob podczas stygnięcia. Dlatego właśnie dwie gliny mogą technicznie rzecz biorąc mieć tę samą temperaturę wypalania, podobny wygląd, podobny kolor… a mimo to być ze sobą całkowicie niekompatybilne.
Wartości CTE są zazwyczaj wyrażane w następujący sposób:
×10-6 / °C or 10-7 / K
Oznacza to po prostu, o ile materiał rozszerza się na każdy stopień (Celsjusza lub Kelvina) zmiany temperatury. Im wyższa wartość, tym większe rozszerzenie i skurcz. Im niższa wartość, tym mniejsze zmiany wymiarów podczas zmian temperatury.
Ogólne wytyczne
Różnica między CTE
Ryzyko związane z kompatybilnością
Mała
(różnica mniejsza niż 0,5 lub 5, jeśli CTE jest wyrażone w K)
Masy są kompatybilne
Umiarkowana
(różnica między 0,5 a 1,5 lub między 5 a 15, jeśli CTE jest podany w K)
Łączenie mas wymaga testów
Istotna
(różnica większa niż 1,5 lub 15, jeśli współczynnik CTE jest wyrażony w K)
Wysokie ryzyko pęknięcia lub oddzielenia się mas od siebie
Uwaga: W praktyce im bardziej zbliżone są właściwości rozszerzalności cieplnej, tym lepiej. Wielu artystów zajmujących się ceramiką woli łączyć gliny tego samego producenta, które charakteryzują się podobnym skurczem i stopniem zeszklenia. Współczynnik rozszerzalności cieplnej (CTE) dla każdej z glin dostępnych w naszym sklepie znajdziesz w karcie technicznej, którą można pobrać ze strony produktu.
Popularne masy ceramiczne
- Chwilowo niedostępny